In 2026 staat menselijkheid opnieuw centraal in de eindejaarscampagne van 11.11.11. Dit jaar vraagt de organisatie aandacht voor seksueel geweld als oorlogswapen in Oost-Congo, waar vooral vrouwen en meisjes al decennialang zwaar getroffen worden door gewapende conflicten. Als medische ngo zet Memisa zich samen met haar partners in voor slachtoffers van seksueel geweld, zowel in de DR Congo als in Guinee. Want achter elk slachtoffer schuilt een mens die recht heeft op zorg, respect, bescherming en waardigheid.

Seksueel geweld als wapen in een aanslepend conflict

Al meer dan dertig jaar strijden gewapende groepen in Oost-Congo om macht, geld en grondstoffen. Daarbij wordt verkrachting systematisch ingezet als oorlogswapen: om mensen te vernederen, angst aan te jagen en volledige gemeenschappen te ontwrichten. Het taboe rond seksueel geweld maakt het voor overlevenden vaak extra moeilijk om over hun ervaringen te spreken en de nodige steun te vinden. Sommigen krijgen te maken met onbegrip of afwijzing binnen hun eigen omgeving, bovenop het trauma dat ze al hebben meegemaakt. Zo reiken de gevolgen van seksueel geweld veel verder dan het individuele slachtoffer en raken ze ook families en gezinnen.

De aanhoudende onveiligheid, de gedwongen ontheemding en de beperkte toegang tot gezondheidszorg vergroten de kwetsbaarheid voor vrouwen en meisjes. De najaarscampagne van 11.11.11, ‘In Congo is niet elk wapen een geweer’, vestigt de aandacht op deze vaak onderbelichte realiteit. Samen met haar partners op het terrein ondersteunt 11.11.11 overlevenden en pleit de organisatie voor meer bescherming en gerechtigheid.

Marie-Noël Cikuru: steun en perspectief bieden voor overlevenden

Ook Memisa werkt in Oost-Congo samen met partners die vrouwen en meisjes bijstaan na seksueel geweld. Een van de organisaties waar we in de DR Congo mee samenwerken, is Action d’Espoir, onder leiding van Marie-Noël Cikuru in Bukavu, in de provincie Zuid-Kivu.

Action d’Espoir biedt ondersteuning aan overlevenden van seksueel en gender gerelateerd geweld en begeleidt hen bij hun sociale en economische re-integratie. Daarnaast zet de organisatie in op sensibilisering rond seksuele gezondheid en reproductieve rechten, ook een belangrijk thema in de werking van Memisa. Met de steun van Memisa krijgen slachtoffers onder meer medische en psychologische begeleiding, zodat ze hun ervaringen kunnen verwerken en opnieuw perspectief kunnen opbouwen.

Het geweld in Oost-Congo maakt dat werk bijzonder moeilijk. In februari 2025 getuigde Marie-Noël over de gevolgen van de opmars van de M23-rebellen in Bukavu. Ze beschreef hoe mensen op de vlucht sloegen, gezondheidsvoorzieningen onder druk kwamen te staan en seksueel geweld toenam. Ook de toegang tot medische zorg kwam daardoor verder in het gedrang.

Haar getuigenis over de situatie in Oost-Congo was eerder te zien in het VRT-journaal. Marie-Noël was vorig jaar een van de gezichten achter de eindejaarscampagne van 11.11.11. Wil je haar verhaal nog eens lezen? Dat kan hier.

Zorg die verder gaat dan lichamelijk herstel

De gevolgen van seksueel geweld beperken zich niet tot lichamelijke verwondingen. Angst, depressie en posttraumatische stress kunnen het dagelijkse leven langdurig beïnvloeden. Psychosociale begeleiding is daarom een essentieel onderdeel van de hulpverlening. Ook sensibilisering en juridische ondersteuning zijn belangrijk om slachtoffers bij te staan en daders ter verantwoording te roepen.

Die integrale benadering sluit aan bij de bredere inzet van Memisa voor toegankelijke gezondheidszorg en mentale gezondheid. Want zonder aandacht voor psychisch welzijn blijft herstel onvolledig. Ontdek hoe Memisa de integratie van mentale gezondheid in de eerstelijnszorg ondersteunt.

Ook in Guinee strijdt Memisa tegen gender gerelateerd geweld

Seksueel en gender gerelateerd geweld is geen probleem dat zich tot conflictgebieden beperkt. Ook in Guinee ondersteunt Memisa initiatieven om geweld te voorkomen en slachtoffers te begeleiden. Samen met de ngo F2DHG (Femmes, Développement et Droits Humain en Guinée) en partner FMG (Fraternité Médicale Guinée) werkt Memisa aan sensibilisering, slachtofferhulp en psychosociale ondersteuning.

Via onder meer educatieve sessies en praatgroepen worden geweld tegen vrouwen en meisjes en de gevolgen ervan bespreekbaar gemaakt. Slachtoffers worden begeleid naar de nodige medische, psychosociale en juridische hulp. Zo draagt Memisa bij aan een omgeving waarin geweld sneller wordt herkend en overlevenden ondersteuning kunnen vinden.

Meer hierover lees je in ons artikel ‘In Guinee ondersteunt Memisa de strijd tegen gender gerelateerd geweld’. In een eerder opiniestuk, dat in 2024 in MO* magazine verscheen, belichtten we bovendien hoe gender gerelateerd geweld geografische en culturele grenzen overschrijdt.

Samen opkomen voor meer menselijkheid

Met de najaarscampagne maakt 11.11.11 seksueel geweld in Oost-Congo zichtbaar en vraagt de organisatie aandacht voor de mensen die ermee geconfronteerd worden. Memisa sluit zich aan bij die oproep vanuit haar dagelijkse inzet voor toegankelijke en kwaliteitsvolle gezondheidszorg. Samen met onze partners blijven we werken aan zorg, bescherming en herstel voor wie getroffen wordt door geweld.

Steun jij samen met ons de campagne van 11.11.11? Lees meer over de campagne en ontdek hoe jij een verschil kan maken: https://11.be/congo-niet-elk-wapen-een-geweer