Noodhulp in Burundi: Memisa, Dokters van de Wereld en AFMB bundelen krachten voor gevluchte gezinnen

Sinds begin 2025 is de humanitaire situatie in Burundi sterk verslechterd door de escalatie van het geweld in Oost-Congo. De val van Goma en Bukavu dwong duizenden Congolese gezinnen op de vlucht. Velen staken de grens over op zoek naar veiligheid. In het vluchtelingenkamp van Musenyi verblijven vandaag meer dan 19.400 vluchtelingen, meer dan het dubbele van de opvangcapaciteit. De noden zijn enorm, vooral op het vlak van gezondheidszorg.

Overbevolking en gezondheidsrisico’s

Het Burundese gezondheidssysteem staat zwaar onder druk. In 2025 staken duizenden Congolese gezinnen de grens over op zoek naar veiligheid, wat de druk op het gezondheidssysteem nog verhoogde. De nood was hoog om opvang van en zorg voor vluchtelingen te verzekeren. In de regio is er een tekort aan personeel en geneesmiddelen, en nacht-of weekenddiensten zijn vaak niet beschikbaar. Chronische aandoeningen blijven onbehandeld en infectieziekten verspreiden zich snel. In deze context was een snelle en doeltreffende medische interventie noodzakelijk.

Inkijk in het vluchtelingenkamp van Musenyi: op deze oppervlakte slapen 13 vrouwen

De leefomstandigheden in het vluchtelingenkamp van Musenyi zijn uiterst precair. Overvolle hangars, beperkte toegang tot proper water en slechte hygiëne creëren ideale omstandigheden voor ziekte-uitbraken. Malaria, diarree en luchtweginfecties komen veel voor, net als mazelen, ondervoeding en bloedarmoede. Vrouwen en meisjes lopen bovendien een verhoogd risico op seksueel en gender gerelateerd geweld.

Een complementair partnerschap voor snelle zorg

Om aan de dringende noden tegemoet te komen, richtten Memisa en Dokters van de Wereld (MdM) in 2025 samen een mobiele kliniek op in het kamp van Musenyi, in samenwerking met de Vereniging van Vrouwelijke Artsen van Burundi (AFMB). Dankzij dit complementaire partnerschap kon snel worden geschakeld.

Memisa staat in voor de levering van medisch materiaal, sanitaire producten en geneesmiddelen. MdM verzorgt de logistiek, human resources en aanvullend materiaal. AFMB versterkt de werking met medische expertise en terreinervaring. Samen maken wij  het verschil op een moment waarop afzonderlijk optreden onvoldoende zou zijn geweest.

De gezamenlijke interventie heeft als doel de humanitaire impact te beperken door gratis en snelle toegang te bieden tot basisgezondheidszorg en psychosociale ondersteuning.

Concrete impact op het terrein

De (mobiele) kliniek biedt dagelijks zorg aan gemiddeld 130 vluchtelingen. Het zorgaanbod omvat curatieve en preventieve consultaties, prenatale opvolging, begeleiding van overlevers van seksueel geweld, kleine chirurgische ingrepen en psychosociale zorg. Ook gemeenschapswerk vormt een belangrijk onderdeel van de aanpak.

Zo werden 50 gemeenschapswerkers opgeleid rond seksuele en reproductieve gezondheid, hygiëne, psychosociaal welzijn en de preventie van gender gerelateerd geweld. Dankzij de introductie van obstetrische echografieën kunnen risicovolle zwangerschappen sneller opgespoord en tijdig doorverwezen worden. Regelmatige screenings op ondervoeding helpen om kwetsbare kinderen sneller te identificeren, al blijft de lokale behandelcapaciteit beperkt.

Daniel, een Congolese vluchteling die vandaag als gemeenschapswerker in het vluchtelingenkamp werkt, getuigde eerder dit jaar:

“In het begin was er niets in het kamp: geen materiaal, geen infrastructuur, geen medicijnen. Dankzij de mobiele kliniek van AFMB, MdM en Memisa hebben we vandaag toch verbandmateriaal, bevallingskits en medicijnen.”  

Daniel, een Congolese vluchteling 

Positieve signalen, blijvende noden

Vanaf  midden mei daalde het aantal consultaties licht, wat erop wijst dat bepaalde infectieziekten beter onder controle waren. Toch blijft malaria de belangrijkste reden voor consultatie, gevolgd door luchtweginfecties en gastro-enteritis. De vraag naar psychosociale zorg blijft hoog, vooral bij mensen met posttraumatische stress en depressie. Meer veilige en vertrouwelijke ruimtes voor begeleiding blijven noodzakelijk.

Collega Marjorie, regioverantwoordelijke voor Burundi bij Memisa bezocht in 2025 het kamp van Musenyi.

“De verhalen van iedereen die ik heb ontmoet, tonen aan dat ze alles hebben verloren, behalve hun veerkracht. Het is aan ons om onze menselijkheid niet te verliezen. In dit humanitaire drama kan alleen een collectieve reactie het verschil maken.”

Marjorie, projectverantwoordelijke Burundi voor Memisa

Samen sterker in een onzekere context

De interventie in Musenyi toont hoe cruciaal samenwerking, flexibiliteit en snelle coördinatie zijn bij plots opduikende crisissen. Belgische ngo’s zoals Memisa, Dokters van de Wereld, Artsen Zonder Grenzen, Caritas en het Rode Kruis werken nauw samen om zo efficiënt mogelijk te reageren.

Memisa ondersteunt al vele jaren structureel ziekenhuizen en gezondheidscentra in Burundi, met als kerntaak het versterken van het lokale gezondheidssysteem. Die langdurige inzet is essentieel om kwaliteitsvolle en betaalbare zorg toegankelijk te maken voor de meest kwetsbare bevolkingsgroepen. Door te investeren in infrastructuur, opgeleid personeel en medisch materiaal draagt Memisa bij aan een duurzaam systeem.

In de huidige vluchtelingencrisis in Musenyi komt die structurele aanpak extra onder druk te staan. De komst van tienduizenden vluchtelingen vraagt om gerichte noodhulp en snelle ondersteuning. Memisa neemt die verantwoordelijkheid op, samen met haar partners, door ook in en rond vluchtelingenkampen zorg te helpen organiseren. Tegelijk blijft het cruciaal om de reguliere gezondheidsstructuren te blijven ondersteunen. Wanneer de focus uitsluitend op de vluchtelingenkampen zou liggen, dreigt dat spanningen en wrevel te veroorzaken bij de lokale bevolking, die vaak zelf in kwetsbare omstandigheden leeft en voor zorg moet betalen terwijl die in de kampen gratis wordt aangeboden.

Net daarom is het blijven versterken van het reguliere gezondheidssysteem zo belangrijk in deze context, in nauwe samenwerking met het Burundese ministerie van Volksgezondheid. Door zowel de gezondheidscentra en ziekenhuizen voor de Burundese bevolking als de zorgverlening aan vluchtelingen te ondersteunen, draagt Memisa bij aan sociale cohesie en voorkomt ze ongelijkheid in toegang tot zorg. Deze evenwichtige aanpak zorgt ervoor dat noodhulp geen afbreuk doet aan bestaande structuren, maar ze net versterkt.

Samen met haar partners blijft Memisa zich inzetten om gezinnen in Musenyi te beschermen, te verzorgen en toekomstperspectief te bieden, niet alleen vandaag, maar zolang dat nodig is. Door noodhulp te verbinden met structurele steun bouwt Memisa mee aan een veerkrachtig gezondheidssysteem dat zowel de lokale bevolking als vluchtelingen ten goede komt.